نام اثر:زیگوارت چغازنبیل

نشانی دقیق:

چُغازَنبیل نیایشگاهی است باستانی که در زمان عیلامی‌ها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جا مانده از شهر دوراونتش است.

این سازه در ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو جای‌گرفت

 عناوین محلی: واژه‌ای محلی و مرکب از دو واژه «چُغا» (در زبان لری به معنی «تپه») و زنبیل (به معنی «سبد») است که اشاره‌ای است به مکان معبد که تپه بوده و آن را به زنبیل واژگون تشبیه می‌کردند. این مکان نزد باستان‌شناسان به «دور-اونتَش» معروف است که به معنای «دژِ اونتش»» است.


نام اثر:زیگوارت چغازنبیل

نشانی دقیق:

چُغازَنبیل نیایشگاهی است باستانی که در زمان عیلامی‌ها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جا مانده از شهر دوراونتش است.

این سازه در ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو جای‌گرفت

 عناوین محلی: واژه‌ای محلی و مرکب از دو واژه «چُغا» (در زبان لری به معنی «تپه») و زنبیل (به معنی «سبد») است که اشاره‌ای است به مکان معبد که تپه بوده و آن را به زنبیل واژگون تشبیه می‌کردند. این مکان نزد باستان‌شناسان به «دور-اونتَش» معروف است که به معنای «دژِ اونتش»» است.

موقعیت اقلیمی:

 در شکل‌گیری‌های اقلیمی منطقه مورد نظر، سه عامل اصلی عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا و وجود خلیج فارس موثر می‌باشند. عرض جغرافیایی منطقه مورد نظر (32 درجه شمالی) در محدوده (( جنب حاره )) نیمکره شمالی واقع است. محدوده‌های جنب حاره جزو گرمترین و خشکترین مناطق دنیا هستند. ویژگی بارز این مناطق در نامنظم بودن بارشها و وجود فصل خشک طولانی ( بیش از شش ماه ) است.

 

از طرفی نزدیکی به خلیج فارس موجب متاثر شدن از توده‌‌های هوای مرطوب این مجموعه ابی و افزایش رطوبت نسبی هوا می‌گردد. با توجه به عوامل اقلیمی تحلیل شده، اقلیم کلی منطقه با استفاده از روش دومارتن ( کالیبره شده برای ایران ) نیمه خشک گرم تعیین شده است.

 

حفاظت‌های اضطراری و خدمات عمرانی:

در چند سال اخیر در کنار پژوهش‌های مختلف اقدامات موثری نیز در جهت حفاظت بیشتر مجموعه در برابر فرسایش به عمل امده است. در این حفاظت‌ها از مواد و مصالح بومی با شیوه‌های کاربرد سنتی استفاده شده است. درکنار تجربه‌های محلی, روش‌های علمی حفاظت نیز دخالت داده شده تا از تلفیق انها با یکدیگر نتایج کامل‌تری عاید گردد. بدیهی است تا تکمیل مطالعات و دستیابی به نتایج علمی برای بهینه‌سازی مواد و مصالح مرمتی و یافتن شیوه‌های اصولی مرمت ، این گونه مرمت‌های اضطراری در کوتاه مدت موثر خواهند بود.

از جمله خدمات عمرانی در چغازنبیل ، پیش‌بینی و راه‌اندازی دفتر کارگاه چغازنبیل بوده که مجهز به اتلیه معماری، کارگاه ساخت ماکت، مرکز کامپیوتر و سایر خدمات رفاهی می‌باشد. طراحی و اجرای نورپردازی حفاظتی، تاسیسات اب رسانی، الکتریکی و مخابرات از دیگر خدمات زیر بنایی در محوطه تاریخی بوده که انجام پذیرفته است. همچنین جهت امور پژوهشی و استقرار مرکز مطالعات پروژه, بخش اداری موزه هفت تپه انتخاب که پس از انجام تعمیرات, تجهیز و راه‌اندازی گردیده است. این مرکز شامل بخش‌های اداری, مطالعاتی, رایانه, کتابخانه و ازمایشگاه می‌باشد.

کارفرما:

این نیایشگاه توسط اونتاش گال

پادشاه بزرگ ایلام باستان، و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، نگهبان شهر شوش، ساخته شده‌است.

 مکان جغرافیایی:

مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش در نزدیکی منطقه باستانی هفت‌تپه که از جاده شوش به اهواز قابل دسترسی است، می‌باشد.

وقایع تاریخی مرتبط بابنا:

در حمله سپاه خونریز آشور بانیپال به همراه تمدن ایلامی ویران گردید. سده‌های متمادی این بنا در زیر خاک به شکل زنبیلی واژگون مدفون بود .

ملات:

این ساختمان دارای چند آشکوب است که همگی از خشت ساخته شده و روی آن با آجر نماسازی شده است. هر آشکوب از زیری کوچکتر شده و ساختمان را پله پله نشان میدهد.

 

مصالح و ملات:

از آجر لعابدار آبی و سفید در نما بهره گیری شده و روی برخی آجرها خط میخی کنده شده است.روش ویژه آجر چینی تاق بگونه هره است که به آن رومی می گویند.

تهیه و تولید خشت مرمتی در کارگاه:

خشتهای مورد نیاز برای عملیات حفاظت و مرمت چغازنبیل و تهیه شدند. این خشت‌ها به روش سنتی (در ابعاد10×20×40 سانتیمتر) و طبق برنامه‌های مرمتی به تعداد 6000 قالب تهیه شدند این خشت‌ها جهت عملیات حفاظت اضطراری دیواره‌ها، پر کردن حفرات و شیارها و خواناسازی پلان معماری ساختارها بکار می‌رود.

حفاری:
سده‌های متمادی این بنا در زیر خاک به شکل زنبیلی واژگون مدفون بود تا اینکه به دست رومن گیرشمن فرانسوی در زمان پهلوی دوم از آن خاکبرداری گردید. گرچه خاکبرداری از این بنای محدب متقارن واقع شده در دل دشت صاف موجب تکمیل دانش دنیا نسبت به پیشینه باستانی ایرانیان گردید اما پس از گذشت حدود ۵۰ سال از این کشف، دست عوامل فرساینده طبیعی و بی دفاع گذاشتن این بنا در برابر آنها آسیبهای فراوانی را به این بنای خشتی - گلی وارد کرده و خصوصا باقیمانده طبقات بالایی را نیز دچار فرسایش شدید کرده‌است.

احتمالاً این معبد در زمان اونتاش‌گال به اتمام نرسید ولى قسمت عمدهٔ آن ساخته شد. در واقع روى هیچ‌یک از ۶۵۰۰ آجرى که از زیر خاک بیرون آمده و روى هر کدام از آنها کتیبه‌اى هست، نام امیرى جز ”اونتاشگال“ خوانده نشده است.

من اونتاش نپیریش با آجر های طلایی رنگ و نقره ای رنگ و (با آجرهایی به رنگ )سبز و سیاه این معبد را ساختم و آن را به نپیریش و اینشوشینک خدایان این محوطه ی مقدس هدیه کردم . کسی که (آن را ) ویران کند و کسی که آجرهای آن را از بین برد کسی که آجر های طلایی رنگ نقره ای رنگ و سبز و سیاه آن را بردارد و به سرزمین دیگری برد باشد که ترس و بیم به نپیریش و اینشوشینک و کی ری ریش خدایان این محوطه مقدس بر سر آنان نازل گردد و باشد که نسلشان در زیر خورشید بر چیده شود .

نوع سازه

بلندی آغازین این بنا که در قدیم زیگورات نامیده می شده  ۵۲ متر در قالب ۵ طبقه بوده است. امروزه ارتفاع آن ۲۵ متر و تنها دو طبقه و نیم از آن باقی مانده است. قسمتى از خاک این ناحیه که حاوى آثار باستانى است به یکصد هکتار مى‌رسد.

زیگورات یا معبد هفت طبقهٔ چغازنبیل را در کنار رودخانه در محلى بین شوش و شوشتر کنونى ساخته بودند به‌طورى‌که از بالاى معبد هر دو شهر مزبور در هواى صاف دیده مى‌شد. عرض و طول آجرهائى که در ساختمان این زیگورات به‌کار برده شده ۳۵×۳۵×۱۰ سانتى‌متر است.

 

دیوارهاى این معبد از خارج با کاشى‌ها و آجرهاى لعاب‌دار آبى و سبز سیمین‌فام یا زرین‌فام پوشیده شده، بوده است. به‌علاوه برآمدگى‌هائى در گل پختهٔ لعاب‌دار با متونى به نام اونتشگال خارج بنا را تزئین مى‌کرده است. و در یکى از اتاق‌هاى این معبد تعداد زیادى از این برآمدگى‌ها که باستان‌شناسان به آن نام میخ نهاده‌اند انبار شده بود. درهای معابد و کاخ‌ها از چوب است که با میله‌های شیشه‌‌ای تزئین می‌شده‌اند.

تا کنون تصور مى‌شد ساختن طاق‌هاى بیضى‌شکل از اختراعات دوران اشکانى است و وجود چنین قوس‌هائى در چغازنبیل نشان مى‌دهد که مدت‌ها پیش از اشکانیان ساختن قوس بیضى‌شکل در ایران معمول بوده است. باید اضافه کرد که نظیر این قوس در هفت تپه که چندان زیاد از حیث مسافت و زمان از چغازنبیل دور نیست نیز دیده شده است.

جالب‌ترین شیئى که در حفریات چغازنبیل به‌دست آمده است مجمسهٔ گاو لعابدارى است که با کمال ظرافت و مهارت ساخته شده و کتیبه‌اى بر روى گردهٔ آن به خط ایلامى در چند ردیف نوشته شده است، اکنون این مجسمه زینت‌بخش تالار موزهٔ ایران باستان است. این گاو ظاهراً در بالاى یکى سردرهاى زیگورات قرار داشته است. در حال حاضر زیگورات چغازنبیل با ابهت و جلال بى‌مانندى سر به آسمان کشیده، و شاهدى بر عظمت امپراتورى بزرگ ایلام مى‌باشد.



پایهٔ زیگورات مربع و با عرض و طول ۱۰۵ متر و ارتفاع آن حدود ۱۰۰ متر بوده است.

نحوه ی ثبت بنا

در سال ۱۸۹۰ ژاک دمرگان زمین‌شناس معروف، گزارش داد که در ناحیهٔ معروف به چغازنبیل معادن نفت وجود دارد.

ظاهراً در نتیجهٔ همین گزارش بود که شرکت نفت ایران به‌وجود آمد. در حدود پنجاه سال بعد از آن تاریخ، مهندسانى که مشغول کار نفت در آن ناحیه بودند براى باستان‌شناسانى که در شوش کاوش مى‌کردند آجرى فرستادند که روى آن نوشته‌هائى بود و همین آجر موجب آغاز یک رشتهٔ کاوش‌هائى در چغازنبیل شد که منتهى به کشف آثار جالبى گردید. بنابراین مى‌توان گفت که نفتى‌ها دین خود را به باستان‌شناسان در این مورد ادا کردند.

با گذشت سالیان دراز از حفاری‌های چغازنبیل، متاسفانه اغلب بقایای معماری در معرض فرسایش قرار گرفته بودند. با توجه به اقلیم پرباران منطقه، مصالح اصلی مجموعه که عموما" از خشت خام و اجر است با فرسایش شدیدی مواجه بوده و همین موضوع حفاظت ان را با مشکلات زیادی روبرو ساخته بود. علاوه بر این قرار داشتن مجموعه تاریخی چغازنبیل در مناطق جنگی خوزستان در طی جنگ ایران و عراق و به تبع ان عدم رسیدگی و مراقبت‌های مستمر در طی این دوران، وضعیت نامناسبی را از نقطه نظر حفاظتی برای این مجموعه تاریخی بوجود اورده بود.

در سال 1998 میلادی برای جلوگیری از تخریب هر چه بیشتر این شهر کهن، طی توافق به عمل امده بین سازمان میراث فرهنگی ایران، یونسکو، بنیاد اعتباری ژاپن و همکاری موسسه کراتره فرانسه (موسسه بین المللی حفاظت از بناهای خشتی) ، طرح مطالعاتی حفاظت و مرمت محوطه تاریخی چغازنبیل در زمینه‌های مختلف علمی اغاز گردید. در این رابطه یک پایگاه دایمی پژوهشی شامل ازمایشگاه،‌‌ بخش حفاظت و مرمت، کتابخانه، بخش رایانه‌ای و بخش مطالعات سفال در بخش اداری موزه هفت تپه ایجاد و تجهیز شده است.

این سازه در۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو جای‌گرفت. چغازنبیل جزوه معدود بناهای ایرانی است که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

 

از سخن دور نیفتیم، زیگورات چغازنبیل در زمان پادشاهی «اونتاش - ناپیریشا» ساخته شد که در سال ۱۲۷۵ پیش از میلاد به تخت نشست. در زمان او هنر ومعماری عیلام به اوج خود رسید و زیگورات چغازنبیل تنها نمونه ای از دستاوردهای هنری عیلامیان در این دوره بود. زیگورات گویا به تقلید از معابد بین النهرین به گونه هرم پله پله و در پنج طبقه بنا شد که هر طبقه به سان یک مکعب بزرگ بر روی طبقه زیرین قرار گرفته بود. (و البته در واقع امر این گونه نبود و فقط از نگاه بیرونی چنین به نظر می رسید) برای این کار میلیون ها خشت و آجر ساخته شده و بر روی هم قرار گرفتند. خاک به اندازه کافی در محل موجود بود و آب نیز یک کیلومتر و نیم آن سوتر از رودخانه دز تأمین می شد. مشکل اصلی پختن آجرهای بزرگ بود که کاری وقت گیر و پرهزینه به شمار می رفت. ناحیه هفت تپه که زیگورات چغازنبیل در آن قرار گرفته، در گذشته نیز مانند امروز، کم درخت بود و از این رو چوب لازم برای سوخت از کوهستان های لرستان بریده شد. این چوب ها با الاغ و گاو کوهی تا سرچشمه دز حمل می شدند و آنگاه از طریق رود به محل مورد نیاز انتقال می یافتند.

اونتاش ناپیریشا، سال ها مجبور شد لشکر کاملی از ده ها هزار کاشی ساز، آجرپز، بنا، عمله، کارگر و خرچران را به کار گیرد تا زیگورات ساخته شود. اما این همه نیز کافی نبود؛ او به متخصصانی برای طرح های بدیع زهکشی و آبیاری شهر دور اونتاش که همزمان با زیگورات ساخته شد، نیاز داشت و نیز به هنرمندانی برای طرح های تزئین دیوارها با موازئیک هایی به رنگ روشن و گروه کاملی از کاتبان نیز برای تراشیدن حروف روی هزاران آجر (به عنوان کتیبه) موردنیاز بودند و گردآوری مجموعه این افراد و از آن فراتر اداره و راهبری شان، بیانگر قدرت سازماندهی عیلامی ها بود.

معبد عظیمی که بدین ترتیب برای پرستش خدای «اینشوشیناک» خدای مقتدر عیلام ساخته شد، سال ها به عنوان عظیم ترین معبد این تمدن باقی ماند و سرانجام با سقوط عیلام رو به ویرانی گذارد. بعدها بر لوحه گلینی که در یکی از کاوش های باستان شناسی به دست آمد، نیایشی از اونتاش گال یا همان اونتاش ناپتیریشما دیده شد که نه فقط احترام او به اینشوشیناک را نشان می داد، بلکه مهلت ساخت معبد چغازنبیل را نیز روشن می کرد. پادشاه عیلامی در نیایش خود می گوید: «من اونتاش گال هوبانومینا، پادشاه انزان (خوزستان) و شوش، به شکرانه زندگی دراز، ثروت بی شمار و فرزندان بسیار، برای نیایش خدای اینشوشیناک، خداوند مکان مقدس، پرستشگاهی سترگ پی افکندم. من این معبد را به او پیشکش کردم و به سوی آسمان برافراشتم. باشد که هدیه من و کوشش من به پیشگاه خدای اینشوشیناک پذیرفته آید.» اکنون پس از گذشت ۳ هزار و ۲۵۰ سال، معبد سترگی که پادشاه عیلامی پی افکند و ۵۰ متر ارتفاع داشت، هنوز پابرجاست، هرچند که دیگر درآن خدای اینشوشیناک موردتقدیس قرارنمی گیرد و با فروریختن دو طبقه از بنا ارتفاع آن به ۲۵ متر کاهش یافته است.

جایگیری چغازنبیل:

محوطه زیگورات چغازنبیل با دیواری به ابعاد ۱۲۰۰*۸۰۰ متر محصور شده است. درون این دیوار، دیوار دیگری قراردارد که حیاطی به ابعاد ۴۰۰*۴۰۰ متر را به وجودآورده است و درمیانه آن ساختمان معبد به چشم می آید. اگرچه درنگاه نخست به نظرمی رسد که هرطبقه بر روی طبقه زیرین ساخته شده، اما در واقع هرطبقه از سطح زمین بالا آمده و چون درون طبقه کوتاه تری قرارگرفته، چنین می نماید که برروی آن ساخته شده است. در طبقه دوم ساختمان، اتاق هایی برای مراسم نیایش وجوددارد و احتمالاً در طبقه پنجم - که حالا ازمیان رفته - معبد «اینشوشیناک» قرارداشته است. برروی آجرهای همه ساختمان کتیبه هایی به خط میخی به چشم می خورد که نام سازنده زیگورات یعنی اونتاش گال و نیز نام اینشوشیناک برآنها نوشته شده است.

در جلوی دروازه اصلی زیگورات نیز سکوهایی برای قربانی وجوددارد که مراسم قربانی برروی آنها صورت می گرفته است و البته باید یادآور شد زیگورات دارای هفت دروازه است که دروازه اصلی درضلع جنوب شرقی آن قراردارد.

در فاصله میان زیگورات و دیوار پیرامون آن، ساختمان های دیگری نیز دیده می شوند. ازجمله این ساختمان ها آرامگاه «تپتی آهار» از شاهان عیلام است که جسد وی و احتمالاً همسر مورد علاقه اش را درخود جای داده. در این آرامگاه بقایای استخوان های افراد بسیاری به دست آمده که برخی به صورت منظم و برخی به شکل نامنظم دفن شده اند و این امر دلالت بر موقعیت اجتماعی متفاوت آنها دارد.

احتمالاً به همراه شاه، عده ای از خدمتکاران او نیز برای خدمت به وی در دنیای دیگر دفن شده اند و شاید بعدها برخی از اعضای خانواده شاه نیز درکنار او درخاک جای گرفته اند.در کنار آرامگاه تپتی آهار، آرامگاه دسته جمعی دیگری وجوددارد که بقایای ۲۳ اسکلت از آن به دست آمده، این آرامگاه ازنظر معماری در مرتبه ای پائین تر از مقبره تپتی آهار قراردارد و بی شک به افرادی با موقعیت نازل تر اختصاص داشته است.

غیر از این ها در پیرامون معبد نیز گورهایی کشف شده که اجساد درون آنها در تابوت های سفالی بیضی شکل قرارداده شده اند.

گویا اهمیت مذهبی چغازنبیل موجب دفن مردگان بسیاری در اطراف آن بوده است. گورهای دیگری که در این محوطه به دست آمده اند یا مردگان را در خمره های سفالی ساده جای داده اند یا بدون تابوت در دل خاک جای گرفته اند. در برخی از این گورها هدیه هایی چون ظروف و خنجر مفرغی مشاهده شده است.

آرامگاه تپتی آهار که از آن یاد کردیم، دارای معبد مستقلی است که از بخش هایی چون تالار، ایوان، حیاط، اتاق و قربانگاه تشکیل شده است. میان این معبد و ساختمان زیگورات نیز ساختمان بزرگ دیگری به چشم می آید که احتمالاً یکی از کاخ ها یا معابد مهم دور اونتاش بوده است.

چغازنبیل:
در 45 کیلومتری جنوب شرقی شهر شوش یکی از اعجب انگیزترین آثار باستانی
جهان متعلق به 3200 سال پیش مشهور به زیگورات چغازنبیل وجود دارد .
چغازنبیل به ساختمان طبقاتی معبد ایلامیان که توسط اونتاش گال پادشاه این
قوم در سال 1250 قبل از میلاد ساخته شد اطلاق می شود . این بنا با ابعاد
105*105 متر وارتفاع 53 متر( در گذشته 52 متر ارتفاع داشته است واکنون 25
متر از آن باقی است) از بزرگترین زیگوراتهای جهان محسوب می شود .
عملیات باستان شناسی در این بنا از حدود سال 1325 خورشیدی آغاز گردید وتا
سال 1341 ادامه داشت . چغازنبیل به بنای زیگورات محدود نمی شود بلکه مشتمل
به حصاری است که با وسعت 800*1200 متر حول یک مجموعه گرد آمده است . محوطه
مقدس چغازنبیل از طریق هفت دروازه با محیط اطراف ارتباط دارد . در درون
این مجموعه سه معبد با حیاطهای سنگ فرش وانبارهای متعدد آلات وادوات جنگی
قرار دارد .

چغازنبیل:

 

چگونه معبد چغازنبیل کشف شد

دکتر عیسی بهنام

در سال 1890 ژاک دمرگان زمین شناس معروف گزارش داد که در ناحیة معروف به چغازنبیل معادن نفت وجود دارد .
ظاهرا در نتیجه همین گزارش بود که شرکت نفت ایران به وجود آمد . در حدود 50 سال بعد از آن تاریخ مهندسانی که مشغول کار نفت در آن ناحیه بودند به باستانشناسی که در شوش کاوش میکردند آجری فرستادند که روی آن نوشته‌هایی بود و همین آجر موجب آغاز یک رشته کاوشهایی در چغازنبیل شد که منتهی به کشف آثار جالبی گردید . بنابراین میتوان گفت که نفتی‌ها دین خود را به باستان شناسان در این مورد ادا کردند .
بسیاری از ماها با قیافه مرحوم مرحوم دمکنم آشنا هستیم . وی قسمت عمده عمر خود را در شوش گذراند و از سال 1936 تا 1939 در چغازنبیل مشغول تجسس بود . ولی مدت اقامت سالیانه دمکنم و وسائل کار او با عظمت تپه چغازنبیل تناسب نداشت . در واقع قسمتی از خاک این ناحیه که حاوی آثار باستانی است به یکصد هکتار میرسد و برج معبد آن که در قدیم زیگوارت نام داشته در حال حاضر 25 متر ارتفاع دارد .
در قرن سیزدهم پیش از میلاد در جلگه وسیعی که در حدود 30 متر ارتفاع بالای رودخانة دز از شعبات کارون قرار گرفته پادشاهی بنام اونتاش گال شهر مقدسی بتا نمود که بزودی مرکز زیارت تمام ایلامیها گردید و این شهر بنام سازنده آن دور اونتاش نامیده شد . ((دور )) احتمالا همان کلمه باب ، مانند باب عالی در ترکیه ، میباشد که به معنای شهر است . بنابراین دور اونتاش یعنی شهر اونتاش .
بین شهر شوش پایتخت قدیم ایلام و این شهر جدید 30 کیلومتر فاصله بود و یک کاروان میتوانست یک روزه آنرا طی کند . میان دور اونتاش و شهر ((هیدالو)) در جنوب شرق آن که اکنون نزدیک شهر شوشتر است نیز همین فاصله وجود داشت . شهر ((هیدالو)) در کنار کارون کمی پس از خروج آن رودخانه از کوهستان ساخته شده بود .
احتمال دارد قبلا نیز جلگه مزبور مورد سکونت مردمی بوده است . چون در گوشه و کنار آن سفال‌هایی چون در گوشه و کنار آن از هزاره چهارم پیش از میلاد (حدود 3600 . پ . م) نیز پیدا شده بدون اینکه بتوان محل شهری از آن زمان را مشخص نمود .
ظاهرا اونتاش گال در حدود 20 سال پادشاهی کرد (1265 تا 1245 پ . م ) و احتمالا بلافاصله پس از نشستن به تخت پادشاهی ساختمان زیگورات چغازنبیل را آغاز نموده است .
احتمالا این معبد در زمان اونتاش گال باتمام نرسید ولی قسمت عمده آن ساخته شد ، در واقع روی هیچ یک از 6500 آجری که از زیر خاک بیرون آمده و روی هر کدام از آنها کتیبه‌أی هست نام امیری جز ((اونتاشگال )) خوانده نشده است .
مطلب جالب این است که پس از مرگ اونتاشگال دیگر توجهی به معبد چغازنبیل نشد و شوتروک ناخونته پادشاه معروف دیگر ایلام در قرن 12 پ . م . توجه خود را به طرف مقابل رود دز معطوف ساخت و شهر ((ناهوتیرما)) را در محل کنونی ده نو بر پانمود .
بعد از مرگ اونتاشگال معبد چغازنبیل باز مورد توجه ایلامیها بود ولی شهرت قدیمی خود را از دست داده بود . این معبد تا تاریخ 640 پ . م . به وجود خود ادامه داد و در آن تاریخ آسوربانیپال آنرا خراب کرد و از کار انداخت .
سالنامه‌های آسور بانیپال شرح این ویرانی را چنین میدهد ((پادشاه ایلام ((اومانالداش )) در برابر آسوربانیپال فرار اختیار کرد و به دور اونانتاش پناه برد ولی بزودی آنجا را ترک کرد و به آن طرف رود ایدیده که همان دیز امروزی است رفت و در آنجا شهر مستحکمی بود (که روی خرابه‌های آن امروز ده نو ساخته شده ) ولی با وجود طغیان رودخانه لشکریان آشور از آن عبور کردند و شهر مستحکم را غارت نمودند و پادشاه مزبور به کوههای مشرق ایلام
فرارکرد.



1– عکس هوائی ایگورات چغازنبیل پس از خاک برداری – در این عکس ملاحظه می‌شود که این معبد در میان سه حصار قرار گرفته بوده است و رودخانه‌أی از کنار آن میگذشته است .

2 – منظره نزدیکتری از معبد چغازنبیل هنگامی که قسمتی از شمال و شرق این معبد را از زیر خاک بیرون آوردند.

3 – این اشیاء گلی لعاب دار که باستانشناسان به آن معلوم نیست به چه سبب میخ نام نهاده‌اند عبارت از صفحات مدوری است که روی آنرا با لعاب سبزرنگ یا آبی پوشانده بودند و نام پادشاه یا سازندة بنا روی آن کنده شده بود نظیر چنین میخهایی در تخت جمشید نیز پیدا شد که از جنس گل لاجورد بوده و نام داریوش شاه روی آن کنده شده بود ، ابتدا تصور کردند برای آویزان کردن پرده‌ها بوده است (گل میخ پرده ) ولی در چغازنبیل تعداد زیادی از آن بدست آمد و معلوم شد که آن را به فاصله‌های معینی برای تزئین بین نمای خارجی بنا بدیوار الصاق میکرده‌اند .




4 – بازسازی از معبد چغازنبیل – ملاحظه میشود که از هر طبقه به طبقه دیگر از پله‌های داخلی راه می‌یابند .

5 – در چند نقطه از چغازنبیل طاق‌های تخم‌مرغی شکل با آجرهای بزرگ هنوز برجاست و نشان میدهد که در آن زمان ساختن طاقهای تخم مرغی شکل در ایران معمول بوده است . ما تاکنون تصور میکردیم این از ابتکارات معماران دوران اشکانی است و حتی مرحوم آندره گدار که راجع به این موضوع مطالعات زیاد کرده تصور نموده است که طاق تخم‌مرغی شکل از مشرق ایران با اشکانیان به این سرزمین آمده است و وجود چنین طاقهایی در چغازنبیل فرض او را باطل

می‌نماید .

6 – مجسمه گاوی که در معبد چغازنبیل کشف گردیده است این گاو شباه زیاد به گاوهای کنونی ما ندارد ولی به هر حال مانند گاوهای مصری مورد پرستش مردم بوده است .

7 – تبری برنزی به نام رب‌النوع کریریشا که در چغازنبیل بدست آمده است و مانند این است که تیغه تیر از دهان شیری بدست می‌آید . این تبر متعلق به 2300 سال قبل از میلاد است .


عین عبارات آسور بانیپال نقل میگردد .
((چهارده شهر و کاخ‌های آن با دهکده‌های کوچک متعدد در دروازه ناحیه ایلام آنها را فتح کردم و غارت کردم و خراب کردم و با آتش سوزاندم و ویرانه‌هایی مبدل نمودم . تعداد زیادی از رزم آوران آنرا کشتم )).
آقای گیریشمن آثار این خرابیها را در معبد ربه‌النوع گیریریشا به چشم دیده . تمام اشیاء قیمتی غارت شده بود آنچه که مورد استفاده نبود و در هم و بر هم در آنجا ریخته شده بود .
چغا زنبیل در دوران هخامنشی مورد سکونت قرار نگرفت ،در زمان اشکانیان گله‌چرانان در آنجا در بعضی فصل‌های مساعد برای چراندن گوسفند‌هایشان اقامت کردند و آثار رفت و آمدو اشیایی که از ‎آنها در محل بجا مانده نمایان است .
زیگورات یا معبد هفت طبقه چغاز‌نبیل را در کنار رودخانه در محلی بین شوش و شوشتر کنونی ساخته بودندبطوری که از بالای معبد هر دو شهر مزبوردر هوای صاف دیده میشد عرض و طول آجرهایی که در ساختمان این زیگورات به کار برده شده 35 ضربدر 35 ضربدر 10 سانتیمتر است . پایه زیگورات مربع و با عرض و طول 105 متر و ارتفاع آن در حدود 100متر بوده است .
شکل 1 عکس هوایی زیگورات چغار‌نبیل را ارایةمیدهد . زیگورات معبدی است که سومر‌یها برای خدایان خود میساختند و معمولا هفت طبقه یا کمتر داشت و در یک قسمت از آن اطاقی‌هایی مخصوص قرار دادن مجسمه خدایان و نیایش پرستندگان بود . در طبقه بالا کاهنان از روی مطالعه ستارگان یا جهت پرواز پرندگان پیش‌بینی‌هایی راجع به وقایع می‌نمودند .
در این عکس ملاحظه میشود که در اطراف معبد سه حصار کشیده شده است .
شکل شماره 2 زیگورات را در میان حصار اول نشان میدهد و پیدا است که طبقات بالا ویران شده و به این طریق از ارتفاع اصلی زیگورات کاسته شده است . روی بیشتر آجرهایی که در این معبد بکار برده شده خطوطی بزبان ایلامی واکدی خوانده میشود .
متن این خطوط میرساند که این زیگورات مقر خدایان گال و‌اینشو‌شیناک بوده است . دیوار‌های این معبد از خارج با کاشی‌های آجرهای لعاب‌دار آبی و سبز سیمین‌فام یا زرین‌فام پوشیده شده بوده است . بعلاوه برآمدگیهایی در گل پخته لعابدار با متونی بنام اونتشگال خارج بنا را تزیین میکرده است . و در یکی از اطاق‌های این معبد تعداد زیادی از این برآمدگی‌ها که باستان‌شناسان به آن نام میخ نهاده‌اند انبار شده بود . (شکل 3 )
شکل 4 باز ساز زیگورات را نشان میدهد و ملاحظه میکنید که از هر طبقه آن به طبقه بالاتر بوسیله پله‌های داخلی راه میافتند . شکل 5 نشان میدهد که در حدود 1200سال پیش از میلاد ساختمان قوس‌های بیضی شکل معمول بوده است . ما تا کنون تصور میکردیم ساختن طاق‌های بیضی شکل از اختراعات دوران اشکانی است و وجود چنین قوس‌هایی در چغاز‌نبیل نشان میدهد که مدت‌ها پیش از اشکانیان ساختن قوس بیضی شکل در ایران معمول بوده است . باید اضافه کرد که نظیر این قوس در هفت تپه که چندان زیاد از حیث مسافت و زمان از چغازنبیل دور نیست نیز دیده شده است .
شکل 6 یکی از مجسمه‌های گاوی را که در کنار مدخل شمال شرقی معبد پیدا شده نشان میدهد .
عکس شماره 7 تبری را که نام کیریریشا روی آن است ارائه می‌دهد .