چُغازَنبیل نیایشگاهی است باستانی که در زمان عیلامی‌ها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جا مانده از شهر دوراونتش است.

این سازه در ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو جای‌گرفت.

جایگاه

چغازنبیل در جنوب غربی ایران و در استان خوزستان بنا شده‌است. این سازه در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر باستانی شوش در طول جغرافیایی ۴۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه و پهنای جغرافیایی ۳۲ دقیقه است.

موقعیت جخرافیایی

 

این نیایشگاه توسط اونتاش گال (پیرامون ۱۲۵۰ پ.م.)، پادشاه بزرگ ایلام باستان، و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، نگهبان شهر شوش، ساخته شده‌است.

مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش در نزدیکی منطقه باستانی هفت‌تپه که از جاده شوش به اهواز قابل دسترسی است، می‌باشد.

بلندی آغازین آن ۵۲ متر و ۵ طبقه بوده‌است. امروزه ارتفاع آن ۲۵ متر و تنها ۲ طبقه و نیم از آن باقی مانده‌است.


چُغازَنبیل نیایشگاهی است باستانی که در زمان عیلامی‌ها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جا مانده از شهر دوراونتش است.

این سازه در ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو جای‌گرفت.

جایگاه

چغازنبیل در جنوب غربی ایران و در استان خوزستان بنا شده‌است. این سازه در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر باستانی شوش در طول جغرافیایی ۴۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه و پهنای جغرافیایی ۳۲ دقیقه است.

موقعیت جخرافیایی

 

این نیایشگاه توسط اونتاش گال (پیرامون ۱۲۵۰ پ.م.)، پادشاه بزرگ ایلام باستان، و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، نگهبان شهر شوش، ساخته شده‌است.

مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش در نزدیکی منطقه باستانی هفت‌تپه که از جاده شوش به اهواز قابل دسترسی است، می‌باشد.

بلندی آغازین آن ۵۲ متر و ۵ طبقه بوده‌است. امروزه ارتفاع آن ۲۵ متر و تنها ۲ طبقه و نیم از آن باقی مانده‌است.

«چغازنبیل» که نام باستانی این بنا است، واژه‌ای محلی و مرکب از دو واژه «چُغا» (در زبان لری به معنی «تپه») و زنبیل (به معنی «سبد») است که اشاره‌ای است به مکان معبد که تپه بوده و آن را به زنبیل واژگون تشبیه می‌کردند. این مکان نزد باستان‌شناسان به «دور-اونتَش» معروف است که به معنای «دژِ اونتش»» است.

اونتاش گال پادشاه ایلام باستان است که دستور ساخت این شهر مذهبی را داده‌است. بنای چغازنبیل در میانه این شهر واقع شده‌است و مرتفع‌ترین بخش آن است.

این نیایشگاه توسط اونتاش ناپیریش (حدود ۱۲۵۰ پ.م.)، پادشاه بزرگ ایلام باستان، و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، الهه نگهبان شهر شوش، ساخته شده‌است. و در حمله سپاه خونریز آشور بانیپال به همراه تمدن ایلامی ویران گردید. سده‌های متمادی این بنا در زیر خاک به شکل زنبیلی واژگون مدفون بود تا اینکه به دست رومن گیرشمن فرانسوی در زمان پهلوی دوم از آن خاکبرداری گردید. گرچه خاکبرداری از این بنای محدب متقارن واقع شده در دل دشت صاف موجب تکمیل دانش دنیا نسبت به پیشینه باستانی ایرانیان گردید اما پس از گذشت حدود ۵۰ سال از این کشف، دست عوامل فرساینده طبیعی و بی دفاع گذاشتن این بنا در برابر آنها آسیبهای فراوانی را به این بنای خشتی - گلی وارد کرده و خصوصا باقیمانده طبقات بالایی را نیز دچار فرسایش شدید کرده‌است.

چغازنبیل جزو معدود بناهای ایرانی است که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است. در بعضی از کتب تاریخی نام قدیمی شوش، چغازنبیل نامیده شده‌است.

مرمت ضلع جنوب شرقی حصار میانی دوراونتاش

ضلع جنوب شرقی حصار میانی دوراونتاش مرمت شد. عملیات مرمتی این حصار، که بیش از 1600 متر متر طول دارد، از سال 1385 آغاز شده و بخشهایی از ضلع شمال شرقی و جنوب شرقی در نماهای بیرونی و درونی مرمت شده.

تصویب  نهایی عرصه و حرائم محوطه تاریخی چغازنیل( دوراونتاش) و حریه :

 

 

 

عرصه و حرائم محوطه تاریخی چغازنیل و حریه پس از انجام مطالعات باستان شناسی ،‌ زمین شناسی ،‌ معماری ، مردم شناسی و مطالعات مربوط به بستر طبیعی و همچنین مداخلات منطقه ای و آلاینده‌های محیطی، تهیه و به تصویب نهایی رسید

کاوشهای جدید محوطه تاریخی هفت تپه

 

بررسی خشت‌های تاریخی محوطه هفت‌تپه

خشتهای اصلی بکار رفته در بقایای معماری هفت تپه بررسی شدند. به منظور بررسی و مقایسه اطلاعات مربوط به شناسایی ترکیبات خشت‌های تاریخی محوطه هفت‌تپه، اقدام به نمونه‌برداری و بررسی خشت‌های اصلی گردید. ضمن نمونه ‌برداری از خشت‌های ساختمان شماره یک (سالن‌هایH4 , H5 ) آزمون‌هایی در زمینه شیمی و مکانیک خاک و همچنین بررسیهای ظاهری (رنگ و بافت) بر روی آنها انجام شد. به منظور سهولت در دسترسی به اطلاعات، شناسنامه‌ای طراحی و محل نمونه‌های برداشت شده روی نقشه راهنما مشخص گردیده است.

تهیه و تولید خشت مرمتی در کارگاه

خشتهای مورد نیاز برای عملیات حفاظت و مرمت چغازنبیل و هفت تپه تهیه شدند. این خشت‌ها به روش سنتی (در ابعاد10×20×40 سانتیمتر) و طبق برنامه‌های مرمتی به تعداد 6000 قالب تهیه شدند این خشت‌ها جهت عملیات حفاظت اضطراری دیواره‌ها، پر کردن حفرات و شیارها و خواناسازی پلان معماری ساختارها بکار می‌رود.
مرمت:

 

مرمت گورخمره ایلامی

گورخمره‌ سفالی بدست آمد در کاوشهای اخیر محوطه تاریخی هفت تپه، مرمت شد. این خمره که از دو قسمت تشکیل شده، اسکلتی را در خود جای داده که به صورت جنینی ( دستها و پاها جمع شده روی سینه) درون خمره قرار گرفته است. حفاظتهای اضطراری و استحکام بخشی همزمان با کاوش به انجام رسیده است.

 

کنترل موریانه‌های زیرزمینی محوطه باستانی چغازنبیل

 

موریانه‌ها حشراتی اجتماعی هستند و غذای آنها مواد سلولزی است که ممکن است به صورت چوب، کاه، کاغذ، نئوپان، پارچه و غیره مورد تغذیه قرار گیرد. به اجتماع موریانه‌ها کلنی اتلاق می‌گردد. جمعیت کلنی موریانه‌ها با توجه به گونه موریانه و شرایط اکولوژیکی متفاوت می‌باشد. در بعضی از گونه‌ها جمعیت آنها بالغ بر چند میلیون فرد می‌باشد.

پروژه چغازنبیل

  با گذشت سالیان دراز از حفاری‌های چغازنبیل، متاسفانه اغلب بقایای معماری در معرض فرسایش قرار گرفته بودند. با توجه به اقلیم پرباران منطقه، مصالح اصلی مجموعه که عموما" از خشت خام و اجر است با فرسایش شدیدی مواجه بوده و همین موضوع حفاظت ان را با مشکلات زیادی روبرو ساخته بود. علاوه بر این قرار داشتن مجموعه تاریخی چغازنبیل در مناطق جنگی خوزستان در طی جنگ ایران و عراق و به تبع ان عدم رسیدگی و مراقبت‌های مستمر در طی این دوران، وضعیت نامناسبی را از نقطه نظر حفاظتی برای این مجموعه تاریخی بوجود اورده بود.

در سال 1998 میلادی برای جلوگیری از تخریب هر چه بیشتر این شهر کهن، طی توافق به عمل امده بین سازمان میراث فرهنگی ایران، یونسکو، بنیاد اعتباری ژاپن و همکاری موسسه کراتره فرانسه (موسسه بین المللی حفاظت از بناهای خشتی) ، طرح مطالعاتی حفاظت و مرمت محوطه تاریخی چغازنبیل در زمینه‌های مختلف علمی اغاز گردید. در این رابطه یک پایگاه دایمی پژوهشی شامل ازمایشگاه،‌‌ بخش حفاظت و مرمت، کتابخانه، بخش رایانه‌ای و بخش مطالعات سفال در بخش اداری موزه هفت تپه ایجاد و تجهیز شده است.

چارچوب کلی پروژه چغازنبیل به دو بخش مطالعاتی و اجرایی تفکیک شده است. در بخش مطالعاتی این پروژه مواردی همچون جمع اوری اطلاعات، مستندنگاری، مطالعات باستان‌شناسی, معماری, زمین شناسی, شناخت مواد و مصالح, محیط زیست, حفاظت و مرمت، ژئوفیزیک و غیره گنجانده شده و در بخش اجرایی نیز انجام اقدامات حفاظتی مجموعه تاریخی بر مبنای اطلاعات به دست امده در نظر گرفته شده است.

مدت زمان در نظر گرفته شده برای انجام نخستین مرحله پروژه سه سال بوده که دو سال ان اختصاص به مطالعات داشته و سال پایانی نیز برای انجام اقدامات اجرایی و حفاظتی بر مبنای اطلاعات به دست امده در نظر بوده است. همچنین به موازات مطالعات، حفاظت‌های اضطراری نیز با هدف رفع خطر از محوطه و به منظور مهیا ساختن زمینه‌یی مناسب برای تحقیق و پژوهش اعمال شده است. در این اقدامات بسیاری از الگوهای حفاظتی نیز مورد ازمون و ارزیابی قرار گرفته که به عنوان راه‌کارهای حفاظتی پیشنهاد شده که قابل اجرا می‌باشد.

در بدو شروع پروژه، ضمن بررسی مشکلات و نیازمندی‌های محوطه، برنامه‌یی در قالب 33 مورد پژوهشی ـ اجرایی با هدف حفاظت بهتر از محوطه، تدوین گردید . نمودار پیشرفت کار مرتبا در پایان هر فصل تهیه و از سوی مدیران و مجریان ملی و بین‌المللی مورد ارزیابی قرار می‌گرفت. همچنین ضمن انجام پروژه، برنامه‌ریزی تخصصی‌تر مطالعات در گروه‌های مختلف کاری، از سوی کارشناسان هر بخش ارایه و طبق برنامه‌ زمان‌بندی شده اجرا گردیده است. برنامه‌ها به گونه‌یی تهیه شده بود که همکاری تخصص‌های مختلف را در انجام مطالعات حفاظت و همچنین در بخش‌های اجرایی طلب می‌نمود، لذا در اینباره از همکاری کارشناسان مختلفی در حوزه‌های دانشی: حفاظت و مرمت، شیمی، فیزیک، باستان‌شناسی، معماری، مترجمی زبان انگلیسی، عمران، نقشه برداری، زمین‌شناسی، عمران، کامپیوتر، اب‌شناسی، محیط زیست، هواشناسی، مردم‌شناسی، تاریخ، کتابداری، خاک‌شناسی، مکانیک خاک، کانی‌شناسی، زبان‌شناسی، مستندنگاری، ماکت‌سازی، عکاسی، فیلم‌سازی و سایر علوم بهره گرفته شده است. برنامه‌ مطالعاتی هر یک از گروه‌های کاری به گونه‌یی تدوین گردیده است که به حفاظت مناسب‌تر محوطه کمک نماید. به طور مثال در زمینه مرمت غالبا از همکاری کارشناسانی بهره گرفته شده که در راستای انجام پایان‌نامه‌های تحصیلی خود، مشکلات حفاظتی مرتبط با محوطه و از جمله مواد و مصالح ان را دستمایه قرار داده‌اند. برنامه‌ریزی‌ها‌ در سایر گروه‌های کاری نیز با چنین نگرشی همراه بوده است.

در حال حاضر در کنار این پژوهش‌ها یک تیم مستندنگار به صورت مداوم در انجام مستندنگاری‌های محوطه همکاری دارند. ثبت و ضبط دقیق وضعیت موجود ذیقورات و بقایای معماری مجموعه و همچنین رفتارسنجی (مونیتورینگ) مداوم محوطه از جمله مهمترین وظایف این گروه می‌باشد. استفاده از نیروهای فعال دانشجویی با اهداف اموزشی در زمینه‌های مختلف، به صورت محقق و یا کاراموز از دیگر اهداف پروژه بوده که بدان دست یافته است.

جغرافیای منطقه/اقلیم شناسی

اقلیم شناسی

در شکل‌گیری‌های اقلیمی منطقه مورد نظر، سه عامل اصلی عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا و وجود خلیج فارس موثر می‌باشند. عرض جغرافیایی منطقه مورد نظر (32 درجه شمالی) در محدوده (( جنب حاره )) نیمکره شمالی واقع است. محدوده‌های جنب حاره جزو گرمترین و خشکترین مناطق دنیا هستند. ویژگی بارز این مناطق در نامنظم بودن بارشها و وجود فصل خشک طولانی ( بیش از شش ماه ) است

 

از طرفی نزدیکی به خلیج فارس موجب متاثر شدن از توده‌‌های هوای مرطوب این مجموعه ابی و افزایش رطوبت نسبی هوا می‌گردد. با توجه به عوامل اقلیمی تحلیل شده، اقلیم کلی منطقه با استفاده از روش دومارتن ( کالیبره شده برای ایران ) نیمه خشک گرم تعیین شده است.

 

 

منظره ای از غروب چغازنبیل

 

جغرافیای منطقه/پوشش گیاهی

پوشش گیاهی منطقه

 

   شواهد تاریخی نشان می‌دهد که اثر باستانی چغازنبیل واقع در منطقه دز، شامل نوع خاصی از جنگل‌های گرمسیری و نیمه گرمسیری هستند که رودخانه دائمی دز را در آغوش گرفته‌اند. این جنگلها در واقع بازمانده جنگلهایی هستند که در جلگه‌های جنوبی سلسله جبال زاگرس روئیده و تا کشورهای عراق، سوریه و لبنان کشیده شده‌اند. این جنگل‌ها از تنوع زیستی گیاهی ویژه‌ای برخوردار بوده، بگونه‌ای که از مهمترین رویشگاه‌های جوامع پَده با نام علمی ( Pouplus cuphratica ) و گز با نام علمی ( Tamarixs sp. ) می‌باشند. علاوه بر آن در اشکوب‌های پائین‌تر، جوامعی از درختچه‌های سریم، جاز، لگجی، کهورک‌ نیز دیده می‌شوند.

         
پوشش گیاهی چغازنبیل

   اما امروزه بدلیل دست‌اندازی انسان و کاربری‌های همه جانبه از محیط، تنها لکه‌های کوچک‌تر از این جنگل‌ها در حاشیه دز به چشم می‌خورد. توسعه کشاورزی در چهار فصل سال در حاشیه دز عامل اصلی از بین رفتن مراتع می‌باشد و از طرفی هجوم گله‌ها به داخل منطقه باعث شده است که محل‌های ماکزیمم تخریب منطبق بر توسعه کشاورزی و استقرار روستا باشد. در حال حاضر در منطقه، پوشش مرتعی ضعیفی همراه با تک درختچه‌هایی از سریم ، بُنگله ، استبرق و کهورک به چشم می‌خورد. بعضی از گونه‌های مرتعی عبارتند از:
Bromus danthonia   ، Bromus Scoparios  از خانواده گرامینه‌ها ، Trachynia distachyia  ، Phyla nodiplota  از خانواده   .verbenacea جغرافیای تاریخی - فرهنگی منطقه

اماکن مذهبی

در بعضی ادیان الهی خصوصا در بین مسلمانان شیعه اماکن مذهبی بیشتر به بندگان خالص خدا اختصاص دارند. بندگانی که بنا به باور مسلمین به خداوند نزدیکترند و شیعیان اغلب برای تقرب بیشتر به خدا به این اشخاص متوسّل می‌شوند. انها از خاندان پیامبر اسلام و امامان هستند. اگر از نوادگان امام موسی کاظم باشند، موسوی، و اگر از نوادگان امام جعفر صادق باشند، جعفری هستند که به «سید موسوی» و «سید جعفری» شهرت دارند. مکانی که این اشخاص به خاک سپرده می‌شوند، بسیار محترم شمرده شده و"امامزاده" نام دارد. دیگر مردمان روستا معمولا در جوار انها به خاک سپرده می‌شوند.

دلایل کثرت ساخت امامزاده‌ها، چگونگی تقدس یافتن این افراد (و اینکه اینان در واقع چه کسانی بوده‌اند)، زمان زیارت مردم از این زیارتگاهها، استفاده‌های جنبی از انها، اقداماتی که برای قبول نذورات خود انجام می‌دهند و عواقبی که فرد اسیب رساننده به این اماکن را دچار می‌کند، در گزارشات گروه مردم شناسی مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

   فعالیتهای پروژه چغازنبیل

به طور کلی عملکرد‌های پروژه را می‌توان درسه حوزه‌ی پژوهشی، فرهنگی ‌ـ ‌اموزشی و حفاظت‌های اضطراری ـ خدمات عمرانی به گونه زیر برشمرد.

 

 

فعالیت‌های پژوهشی

مطالعات پروژه با هدف نهایی یکسانی که همانا رسیدن به راهکارهای حفاظتی مجموعه است، دنبال می‌گردد. لذا در همه ابعاد این پروژه تلاش‌های هوشیارانه‌ای به منظور حداکثر استفاده از شیوه‌های سنتی و فنون جدید برای حفاظت صورت پذیرفته است.

در این زمینه به منظور ارتقای سطح کیفیت حفاظت مواد و مصالح، از طریق بکارگیری منابع خام موجود در منطقه، توجه ویژه‌یی به عمل امده است. همکاری و تلاش‌ همکاران در حوزه‌های مختلف دانشی باعث شناخت و استفاده بهتر از موادی همچون: خشت‌‌خام، اجر و ملات شده است. همچنین پژوهش‌های گسترده‌یی در ارتباط با شناخت شهر تاریخی توسط گروه باستان‌شناسی و زمین‌شناسی انجام پذیرفته که در حال حاضر مطالعات تکمیلی ان دنبال می‌شود. گروه‌های مختلف کاری پروژه که در انجام و پیشبرد برنامه‌های مطالعاتی نقش داشته‌اند عبارتند از: حفاظت و مرمت، معماری و مستندنگاری، باستان‌شناسی، زمین‌شناسی، محیط زیست‌، شناخت مواد و مصالح و بخش رایانه. برخی از مطالعات انجام شده به تفکیک بخش‌های مختلف در بخش پژوهش‌ها امده است.

  فعالیت‌های معرفی و اموزش

همچنین یکی از موضوعات مهم در پروژه چغازنبیل توجه ویژه به مقوله اموزش در ان بوده است. در این راستا همواره همکاری نزدیکی با برخی از دانشگاه‌های داخل کشور برقرار شده است. نتیجه چنین رویکردی استفاده مستمر از نیروهای جوان دانشجو در پیشبرد برنامه‌های مطالعاتی و ارتقای هر چه بیشتر سطح فرهنگ حفاظت در منطقه بوده است. به طور کلی مهمترین سیاست‌های اموزشی در پروژه چغازنبیل به قرار زیر بوده است:

  • رایج نمودن شیوه برخورد علمی با محوطه‌های تاریخی و استفاده از اطلاعات تمام تخصص‌ها در زمینه حفاظت و مرمت
  • توجه به پتانسیل نیروهای بومی و اموزش انها به منظور تداوم تجارب حفاظتی
  • توجه به انتقال تجارب حفاظتی به سایر محوطه‌های تاریخی.
  • استفاده مستمر از نیروهای جوان دانشجویی در پیشبرد برنامه‌های مطالعاتی و اموزش انها در سطحی که بتوانند تامین کننده نیروهای تخصصی برای سایر محوطه‌های همانند
  • اموزش‌های علمی و عملی کاراموزان و متخصصین جوان ضمن کار (اعم از کاراموزان دانشجو و یا پرسنل میراث فرهنگی)
  • شناسایی استادکاران قدیمی و استفاده از تجارب انها در کارگاه و اقدام به انتقال این تجارب از طریق استادـ شاگردی
  • ارایه اگاهی به ارگان‌های اجرایی و مسئول در منطقه و ایجاد زمینه‌های مشارکت و ارتقای هر چه بیشتر سطح فرهنگ حفاظت در منطقه
  • فراهم نمودن زمینه مناسبی برای بحث و تبادل نظر بین کارشناسان داخل و خارج از کشور
  • برگزاری دوره‌های اموزشی در سطوح ملی و منطقه‌یی در زمینه حفاظت، مرمت و نگهداری اثار خشتی و مدیریت محوطه‌ها

  با برگزاری دوره‌های مذکور زمینه مناسبی برای بحث و تبادل نظر بین کارشناسان داخل و خارج به وجود امده است. اموزش‌های علمی و عملی کاراموزان و متخصصین جوان با برگزاری دوره‌‌های اموزشی کوتاه مدت به جهت حفاظت و مدیریت از اثار گلی و همچنین اموزش انها در ضمن کار، دستاوردهای مطلوبی را بدنبال داشته است . امار نشان می‌دهد در این تجربه حدود یکصدنفر نفر کارشناس، دانشجو، تکنسین و کاراموز و حدود 40 نفر استادکار سنتی، حفار تجربی و کارگر ماهر، اموزش دیده‌اند.

هم اینک پروژه به عنوان یکی از تجارب موفق حفاظت از میراث جهانی نقش کلیدی و بسیار مهمی در حفاظت از اثار تاریخی منطقه دارد. با توجه به دستاوردهای مثبت پروژه در زمینه‌های مختلف علمی در نظر است ضمن توسعه تحقیقات، مرکز مطالعات پروژه تبدیل به یک پایگاه پژوهشی منطقه‌یی در زمینه خشت خام و سایر مصالح گردد. برگزاری منظم دوره‌های اموزشی حفاظت و مرمت اثار خشتی در سطوح منطقه‌یی و بین‌المللی با همکاری سازمان یونسکو از جمله اهداف این پایگاه خواهد بود.

در کنار فعالیت‌های اموزشی که ذکر ان رفت، فعالیت‌های گسترده‌یی نیز در جهت معرفی هر چه بهتر محوطه انجام پذیرفته است. در این ارتباط برخی از برنامه‌های طرح‌ریزی شده و به مرحله اجرا درامده به شرح زیر بوده است :

  • طراحی مبلمان معرفی محوطه
  • طراحی ارم چغازنبیل ، انتشار سربرگ، پاکت نامه و کارت ویزیت
  • عکاسی به صورت حرفه­ای با قابلیت چاپ پوستر و کتابچه معرفی
  • اجرا و طراحی پوسترهای تبلیغاتی و معرفی پروژه
  • اجرا و طراحی بروشور معرفی چغازنبیل به دو زبان فارسی و انگلیسی
  • تجدید اطلاعات و به روز دراوردن سایت اینترنتی چغازنبیل
  • برپایی نمایشگاه به مناسبت‌های مختلف
  • پژوهش به منظور معرفی بهتر محوطه چغازنبیل
  • ساخت فیلم‌های اموزشی و تخصصی از روند مطالعات پروژه و ارایه بخشی از ان بر روی سی‌دی به گونه‌یی که قابل استفاده همگانی باشد.

  حفاظت‌های اضطراری و خدمات عمرانی

در چند سال اخیر در کنار پژوهش‌های مختلف اقدامات موثری نیز در جهت حفاظت بیشتر مجموعه در برابر فرسایش به عمل امده است. در این حفاظت‌ها از مواد و مصالح بومی با شیوه‌های کاربرد سنتی استفاده شده است. درکنار تجربه‌های محلی, روش‌های علمی حفاظت نیز دخالت داده شده تا از تلفیق انها با یکدیگر نتایج کامل‌تری عاید گردد. بدیهی است تا تکمیل مطالعات و دستیابی به نتایج علمی برای بهینه‌سازی مواد و مصالح مرمتی و یافتن شیوه‌های اصولی مرمت ، این گونه مرمت‌های اضطراری در کوتاه مدت موثر خواهند بود.

از جمله خدمات عمرانی در چغازنبیل ، پیش‌بینی و راه‌اندازی دفتر کارگاه چغازنبیل بوده که مجهز به اتلیه معماری، کارگاه ساخت ماکت، مرکز کامپیوتر و سایر خدمات رفاهی می‌باشد. طراحی و اجرای نورپردازی حفاظتی، تاسیسات اب رسانی، الکتریکی و مخابرات از دیگر خدمات زیر بنایی در محوطه تاریخی بوده که انجام پذیرفته است. همچنین جهت امور پژوهشی و استقرار مرکز مطالعات پروژه, بخش اداری موزه هفت تپه انتخاب که پس از انجام تعمیرات, تجهیز و راه‌اندازی گردیده است. این مرکز شامل بخش‌های اداری, مطالعاتی, رایانه, کتابخانه و ازمایشگاه می‌باشد.

 حصار سوم

   حصار سوم دوراونتاش نشانگر محدوده شهر بوده است که حصارهای دوم و سوم  و مجموعه بناهای دورانتاش را در بر می‌گیرد.

    این حصار به طور متوسط در حدود 60/4 متر ضخامت دارد. در روی سطح داخلی حصار هیچ گونه پیش‌آمدگی یافت نشده است. فقط دیوار خارجی شهر دارای این مشخصه می‌باشد و دلیل این امر می‌تواند سرعت بخشیدن به کارها باشد که از طریق دستور شاه به معمارانی ابلاغ شده که مسؤل پایان بخشیدن به کارها و تمام نمودن هر چه سریعتر شهر بوده‌اند.

مصالح به کار گرفته شده در ساخت این حصار، عموما خشتی هستند.

   در روی این دیوار ناودان‌هایی به فاصله‌های تقریبی 47 تا 50 متر و در روی وجه داخلی آن قرار گرفته‌اند. این ناودان‌ها به گونه‌ای ساخته شده‌اند که آب را به بیرون حصار و به فاصله دوری نسبت آن هدایت شوند تا مانع نفوذ آب به زیر دیوار و اطراف ناودان شوند. نامنظم بودن این دیوار خارجی، که شهر دوراونتاش را محاط کرده بود، نشان می‌دهد که شهرسازانی که این مرکز مذهبی را ساخته‌اند تا چه حد می‌دانسته‌اند از همگونی طبیعی پشته‌ای که به عنوان محل شهر آینده انتخاب شده بود استفاده کنند. و در صدد آن بوده‌اند که چنین فکری را عملی سازند.